Na zdjęciu: Badania archeologiczne na terenie północnego skrzydła nowych koszar. Źródło ilustracji: MIIWŚ.
Westerplatte nie może być ani wybielaczem, ani miejscem do tuszowania niechlubnych dokonań z czasów m.in. II wojny światowej
Na zdjęciu: Budynek elektrowni WST. Nad wejściem widoczne jest charakterystyczne zawiesie, które znaleziono w trakcie nadzoru archeologicznego. Źródło ilustracji: MIIWŚ
Westerplatte – Pole Bitwy – Pomnik polskiej historii na Żuławach – Mierzei Wiślanej w Gdańsku, jest coraz lepiej znane. To jedno z miejsc, w których rozpoczęła się II wojna światowa. Teraz, niestety, bywa wykorzystywane na przykład do tego, żeby promować środowiska, które w znaczącym stopniu wspierały Hitlera. Niektórzy politycy „posyłają” zaś w zapomnienie te społeczności, z których wywodzą się polscy żołnierze polegli na tym Polu Bitwy. Zjawisko zlekceważenia obrońców i lansowania byłych zwolenników hitleryzmu zanotowaliśmy np. 1 września 2024 roku.
Jaki stąd wniosek?
O historii, tej związanej z II wojną światową, a dotyczącej województwa pomorskiego, ciągle chyba za mało wiemy. Dlaczego? Może niektóre dziwne fakty są celowo zamazywane. Na przykład to, że w 1944 roku oraz na początku 1945 roku, m.in. na Pojezierzu Kaszubskim i na Pobrzeżu Kaszubskim pozostali prawie wyłącznie ci, którzy byli zwolennikami Hitlera (innych Niemcy rozstrzelali, wymordowali w obozach, wypędzili – np. z Gdyni), a potem ta sympatia prohitlerowska była i jest w województwie pomorskim przekazywana z pokolenia na pokolenie. Takie można odnieść wrażenie.
Chociaż, to oczywiście bardzo mało prawdopodobne, ale jednak wrażenie pozostaje. Tym bardziej, że wypowiedzi, które padły z ust najwyższych dostojników państwowych (rządu i Sejmu) 1 września 2024 roku – lansujące środowiska, które były związane z hitlerowcami, a „zapominające” skąd pochodzili ci Polacy – żołnierze, którzy polegli na Westerplatte – takie obawy budzą i że nie jest to przypadek. Tym bardziej, że na ziemiach kiedyś prohitlerowskich gremiów współcześnie zauważa się tendencje typu: drang nach osten, ein land, ein volk – typowe m.in. dla hitleryzmu.
Na zdjęciu: Przekrój przez kamienną opaskę. Źródło ilustracji: MIIWŚ.
Miedzy innymi dlatego poczynania rządu i Sejmu muszą być bacznie obserwowane, powinny pozostawać pod silniejszym nadzorem i na bieżąco kontrolowane. To bowiem, co stało się na Westerplatte, co tam powiedzieli wspomniani dostojnicy 1 września 2024 roku, to wspieranie nieprzyjaciół Polski. Westerplatte nie może być wykorzystywane do wybielania środowisk, które w znaczącej części służyły Hitlerowi. Westerplatte to nie jest gumka do wymazywania niechlubnych rejestrów historii.
Na zdjęciu: Badania archeologiczne w miejscu poszukiwania szczątków leg. Mieczysława Krzaka. Źródło ilustracji: MIIWŚ.
Dla pewności, warto ten problem dokładnie zbadać. Najlepiej by przeanalizowały to osoby wiarygodne, m.in. takie, które nie są powiązane z instytutami kaszubskimi, z organizacjami kaszubskimi czy niemieckimi. Bez obłudy. Tak na wszelki wypadek. Miejmy nadzieję, że Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku zajmie się tym, gdy upora się z bieżącymi badaniami na Westerplatte.
Na zdjęciu: Płyta oporowa polskiego moździerza wz. 1931, widok z góry. Źródło ilustracji: MIIWŚ.
Tymczasem, ranga historyczna Westerplatte rośnie. Dzięki archeologom z Muzeum II Wojny Światowej (MIIWŚ) w Gdańsku, poznajemy cała historię polskiej Wojskowej Składnicy Tranzytowej, która tam się znajdowała, ale też coraz lepiej znamy dzieje Westerplatte po zakończeniu obrony polskiej Składnicy, a także w czasie II wojny światowej oraz po niej.
Na zdjęciu: Płyta oporowa polskiego moździerza wz. 1931, widok z boku. Źródło ilustracji: MIIWŚ.
Niezwykle cenne są najnowsze naukowe odkrycia. O szczegółach poinformowała nas red. Aleksandra Trawińska – rzecznik prasowy Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku:
Podsumowanie XIII sezonu badań archeologicznych na Westerplatte
XIII sezon badań archeologicznych prowadzonych przez Muzeum II Wojny Światowej na Westerplatte trwał od 9 kwietnia do 10 sierpnia 2026 r. Celem prac było udokumentowanie stanu zachowania reliktów części północnego skrzydła koszar oraz placu apelowego znajdującego się po jego wschodniej stronie.
Na zdjęciu: Kamienna opaska z XIX/XX w. Źródło ilustracji: MIIWŚ.
Powierzchnia badań archeologicznych wynosiła 479 m². W ich wyniku odsłonięto relikty rusznikarni i garażu znajdujących się w budynku nowych koszar i zjazdu prowadzącego do tych pomieszczeń oraz fragmentu leja powstałego po wybuchu, który zniszczył północne skrzydło budynku na przełomie marca i kwietnia 1945 r.
Wykop badawczy koszar miał powierzchnię 292 m², badania w miejscu placu apelowego objęły obszar 187 m², co dało łączną powierzchnię badań 479 m².

Na zdjęciu: Tabliczka z numerem ewidencyjnym budynku elektrowni. Źródło ilustracji: MIIWŚ.
Koszary na Westerplatte wzniesiono w latach 1935–1937 dla polskich żołnierzy służących w Wojskowej Składnicy Tranzytowej (WST) na Westerplatte. Określa się je „nowymi” w odróżnieniu od „starych” koszar – budynku z końca XIX w., w których kwaterowano załogę WST w latach 1926–1937.
Na zdjęciu: Zawiesie lampy oświetlającej wejście do budynku elektrowni. Źródło ilustracji: MIIWŚ.
Dwuskrzydłowy budynek nowych koszar był na wskroś nowoczesny. Znajdowały się pomieszczenia niezbędne do kwaterowania załogi (m.in.: izby mieszkalne, łaźnia, umywalnia, kuchnia, jadalnia, magazyn broni i prowiantu, izba chorych oraz biura), a jednocześnie był świetnie przygotowany do obrony. Obiekt wzniesiono z żelbetu, a w jego południowo-wschodniej części zlokalizowano trzy stanowiska ciężkich karabinów maszynowych (tzw. wartownia nr 6). Wyposażono go również w urządzenia radiostacji, centralę telefoniczną, pomieszczenie dowódcy, bojową elektrownię zapasową oraz studnię artezyjską.
Na zdjęciu: Zniszczona tabliczka z cysterny wysadzonej przez polskich obrońców w trakcie obrony składnicy – awers. Źródło ilustracji: MIIWŚ.
Na czas walk w rejonie koszar przygotowano dwa stanowiska moździerzy – w sąsiedztwie głównego wejścia do budynku (działon 1 i 2) oraz przy skraju północnego skrzydła, w pobliżu garażu (działon 3 i 4). Skuteczny ostrzał moździerzowy przyczynił się do odparcia ataku niemieckiej piechoty na polską placówkę, co pozwoliło utrzymać kluczowe pozycje w pierwszej fazie walk. Działa zostały uszkodzone 2 września w trakcie bombardowania składnicy przez Luftwaffe.
Na zdjęciu: Zniszczona tabliczka z cysterny wysadzonej przez polskich obrońców w trakcie obrony składnicy – rewers. Źródło ilustracji: MIIWŚ.
Mimo że koszary przetrwały walki w 1939 r. w dość dobrym stanie, to do naszych czasów zachowały się tylko ruiny południowego skrzydła. Na początku kwietnia 1945 r. doszło do eksplozji amunicji zgromadzonej przez Niemców w suterenie północnej części, co doprowadziło do zniszczenia górnych kondygnacji tego skrzydła i powstania ogromnego leja. Po zakończeniu II wojny światowej zagłębienie zasypano, wrzucając do niego również liczne żelbetowe elementy konstrukcji, luźno porozrzucane w okolicy. W latach sześćdziesiątych XX w. przez środek tej części budynku przeprowadzono deptak prowadzący do Pomnika Obrońców Wybrzeża.
Na zdjęciu: Polska menażka wojskowa ze śladami naprawy wykonanej najprawdopodobniej przez cywilnego jeńca pracującego przymusowo na Westerplatte. Źródło ilustracji: MIIWŚ.
Badania prowadzono w części, gdzie w latach 1937–1939 znajdowały się garaż i rusznikarnia. Odsłonięte w trakcie prac żelbetowe relikty budynku były przemieszczone i uszkodzone na skutek wspomnianej eksplozji amunicji. Beton w wielu miejscach był popękany, a grube pręty zbrojeniowe pogięte i połamane. W trakcie eksploracji natrafiono również na kilkadziesiąt żelbetowych fragmentów konstrukcji zalegających luźno na reliktach. Elementy te zinwentaryzowano i przetransportowano poza obszar wykopu. W trakcie dalszych prac odsłonięto relikty ścian działowych tych pomieszczeń oraz posadzkę wykonaną z wytrzymałych płytek klinkierowych o charakterystycznych kolorach: granatowoszarym oraz rdzawobrązowym. W dawnym garażu odnaleziono również uszkodzony kanał rewizyjny służący do naprawy zawieszenia aut. Prace archeologiczne pozwoliły ponadto na zlokalizowanie pozostałości zjazdu prowadzącego od strony północnej do garażu i rusznikarni. Udokumentowano relikty skarp, nawierzchni drogi oraz rynsztoka i studzienki odprowadzającej wodę opadową.
Na zdjęciu: Miska Erosa lub Bezy, psów należących do odpowiednio mjr. Sucharskiego i kpt. Dąbrowskiego. Źródło ilustracji: MIIWŚ.
W wykopie zlokalizowanym po wschodniej stronie obiektu stwierdzono niemal całkowite zniszczenie poziomu użytkowego z okresu WST – nie zachował się żaden ślad po placu apelowym. Odsłonięto i wyeksplorowano natomiast fragment leja powstałego po wybuchu w kwietniu 1945 r., który zniszczył północne skrzydło koszar. Na podstawie przebadanego fragmentu i analizy archiwalnych zdjęć oszacowano, że średnica leja mogła sięgać nawet 20 m. W głębszych warstwach wykopu natrafiono na zastoiskową warstwę z okresu kurortowego, będącą świadectwem znajdującego się w tym miejscu niewielkiego bagniska lub oczka wodnego. Było ono sukcesywnie zasypywane zapewne już od przełomu XIX i XX w., a ostatecznie zniknęło wskutek niwelacji tego obszaru związanej z budową nowych koszar.

Na zdjęciu: Część obramowania okna koszar z zachowanym oryginalnym malowaniem w kolorze angielskiego różu. Źródło ilustracji: MIIWŚ.
Dla Adama Dziewanowskiego, archeologa od lat związanego z Westerplatte, budynek koszarowy jest najważniejszym zbadanym dotychczas obiektem:
– Odsłoniliśmy poziom, po którym chodzili polscy obrońcy w 1939 r. Był to główny punkt dowodzenia, główny schron załogi i punkt opatrunkowy. To wszystko łączyło się w tym jednym miejscu. I cieszy mnie też, że nie zostanie to przykryte na długi czas ziemią, tylko będzie rzeczywiście, w ramach budowy Muzeum odsłonięte i udostępnione dla zwiedzających. Przywracamy autentyzm pola bitwy. Dla mnie to jest osobiście największa wartość – podkreśla.
Na zdjęciu: Łuski polskiej amunicji do karabinów systemu Mauser znalezione w miejscu placów. Źródło ilustracji: MIIWŚ.
Zabytki ruchome
W trakcie badań pozyskano ponad 2,7 tys. przedmiotów, z czego niemalże 900 uznano za zabytki o dużej wartości wystawienniczej, naukowej oraz emocjonalnej. Szczególnie cennym ze względów historycznych odkryciem jest płyta oporowa polskiego moździerza wz. 1931 (kal. 81 mm) – jednego z czterech, których używali polscy obrońcy. Ważnym znaleziskiem jest również fragment obramowania okna koszar z zachowanym oryginalnym malowaniem w kolorze tzw. angielskiego różu. Barwa ta, podobnie jak w przypadku budynków wartowni WST, miała maskować ukryte funkcje bojowe obiektów. Innym interesującym przedmiotem jest polska menażka wojskowa nosząca ślady naprawy, wykonanej najprawdopodobniej przez cywilnego jeńca pracującego przymusowo na Westerplatte po zajęciu składnicy przez Niemców. Ciekawa historia kryje się również za odnalezioną psią miską. Na terenie WST podczas walk przebywały dwa psy – Eros mjr. Sucharskiego i Beza kpt. Dąbrowskiego. Naczynie musiało należeć do jednego z nich. W trakcie prac znaleziono także zabytki związane z walkami toczonymi podczas wojen napoleońskich (m.in. ołowiane pociski muszkietowe) oraz przedmioty pochodzące z czasów funkcjonowania XIX-wiecznego kurortu (fragmenty naczyń, butelek, przedmioty osobiste, monety itp.).
Na zdjęciu: Pozostałości gładkolufowej broni myśliwskiej, tzw. dwururki. Źródło ilustracji: MIIWŚ.
Przedmioty niebezpieczne
Amunicja i jej elementy stanowiły najliczniejszą grupę rzeczy znalezionych w trakcie badań. W toku prac odkryto 28 tys. przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych pochodzenia wojskowego. Była to głównie amunicja magazynowana przez Niemców w budynku pod koniec wojny, ale również zniesiona tu w trakcie powojennego sprzątania terenu. Dominującą grupę stanowiły naboje karabinowe systemu Mauser oraz zapalniki pocisków artyleryjskich. Znaleziono także same pociski (kal. 20–150 mm) oraz granaty ręczne. Wszystkie przedmioty zostały zabezpieczone przez sapera pełniącego nadzór nad pracami i przekazane do zneutralizowania.
Na zdjęciu: Kula armatnia (XVIII/XIX w.). Źródło ilustracji: MIIWŚ.
Nadzory archeologiczne nad budową Muzeum Westerplatte
Równolegle z XIII etapem badań wykonywano nadzory archeologiczne nad I etapem budowy Muzeum Westerplatte. Prace prowadzone na obszarze 116 012 m² rozpoczęto 9 lutego 2026 r. i planowo mają trwać do czerwca 2027 r. Nadzory koncentrują się we wschodniej części półwyspu, ale obejmują również drogę dojazdową do elektrowni oraz pas wzdłuż kanału portowego.

Na zdjęciu: Ołowiane pociski muszkietowe (XVIII/XIX w.). Źródło ilustracji: MIIWŚ.
Najważniejszym odkryciem – dokonanym 5.11.2026 r. w trakcie odsłaniania fundamentów pruskiego Fortu wykorzystanego do obrony składnicy we wrześniu 1939 r. – było odnalezienie ludzkich szczątków. Zarówno miejsce, w którym je odkryto, jak i przedmioty przy nich znalezione (polskie guziki wojskowe, bagnet wz. 1929 wraz z pochwą, but saperski wz. 1931 oraz ochraniacz lufy karabinka wz. 1929) wskazują, że mogą to być szczątki legionisty Mieczysława Krzaka, polskiego żołnierza poległego w tym rejonie podczas obrony Westerplatte.
Na zdjęciu: Fragment pucharka ze szkła uranowego (XIX/XX w.). Źródło ilustracji: MIIWŚ.
[Więcej do przeczytania w osobnym artykule. LINK ]
W trakcie nadzorowania przez muzealnych archeologów prac budowlanych odkryto i zadokumentowano również:
– wschodnią krawędź wyspy przekształconej w połowie XIX w. w półwysep Westerplatte;
– kamienną opaskę pełniącą funkcję falochronu zbudowaną na przełomie XIX i XX w.;
– relikty schronów amunicyjnych WST nr 5, 6, 13, 14 i 15;
– ślady po placówce „Tor” uzupełniającej system obrony WST po zniszczeniu wartowni nr 5;
– szczątki co najmniej 4 niemieckich żołnierzy poległych wiosną 1945 r.;
– wkop i szynę kolejową związaną z przesunięciem wartowni nr 1 w 1967 r.;
– obiekty i warstwy śmietniskowe z czasu kurortu, WST i z okresu porządkowania półwyspu po zajęciu go przez Niemców, zawierające liczne zabytki, w tym elementy budynku elektrowni WST.
Klamka z budki hamulcowego z niemieckiej cysterny wysadzonej przez polskich żołnierzy. Źródło ilustracji: MIIWŚ.
W ramach I etapu budowy Muzeum Westerplatte przeprowadzono również badania archeologiczne w okolicy placówki Fort, gdzie założono wykop o powierzchni 729,6 m2. Odsłonięto w nim zachodnią część strzelnicy sportowej przygotowanej na potrzeby ćwiczeń strzeleckich załogi WST, w miejscu, gdzie znajdowało się pochyłe wejście do obiektu, oraz natrafiono na warstwę będącą pozostałością po kręceniu filmu Westerplatte z 1967 r.
Na zdjęciu: Panel sygnalizacji wolnych miejsc w przedziale z polskiego pociągu osobowego z okresu II RP. Źródło ilustracji: MIIWŚ.
Dotychczas w trakcie nadzorów nad I etapem budowy Muzeum Westerplatte znaleziono 5,7 tys. przedmiotów, z których niemalże 1,5 tys. ma szczególną wartość. Wśród nich znajdują się:
– emaliowana tabliczka oraz klamka z budki hamulcowego z niemieckiej cysterny wysadzonej przez polskich żołnierzy 6 września 1939 r.;
– tabliczka z numerem ewidencyjnym budynku elektrowni oraz zawiesie lampy oświetlającej wejście do obiektu;
– amunicja i elementy broni z okresu od końca XVIII w. do końca II wojny światowej;
– panel sygnalizacji wolnych miejsc w przedziale z polskiego pociągu osobowego z okresu II RP.
Na zdjęciu: Znak tożsamości znaleziony przy szczątkach niemieckiego żołnierza poległego wiosną 1945 r. Źródło ilustracji: MIIWŚ.
Ponadto w trakcie prac znaleziono około 130 przedmiotów zabezpieczonych przez sapera. Wśród nich znajdowały się granaty ręczne i moździerzowe, pociski artyleryjskie kal. 20–152 mm oraz zapalniki i amunicja karabinowa.
Na zdjęciu: Północne skrzydło koszar z drzwiami do garażu i rusznikarni. Źródło ilustracji: MIIWŚ.
Rozszerzony opis odkryć związanych z nadzorami archeologicznymi nad I etapem budowy Muzeum Westerplatte przedstawimy po jego zakończeniu – napisała red. Aleksandra Trawińska – rzecznik prasowy Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku.
Teraz ważne jest by Westerplatte nie było wykorzystywane do osłabiania Polski. Może trzeba zwiększyć nadzór nad Sejmem i rządem; objąć te organy solidniejszą, stałą kontrolą? Ponownie postulujemy, by ustanowić na Westerplatte strefę wolną od nacjonalizmu. Im bardziej Westerplatte będzie ważne dla poznawania przeszłości, tym chętniej nacjonaliści będą to historyczne Pole Bitwy wykorzystywać do swych celów.
A najlepiej, gdyby nacjonalizmu, faszyzmu, szowinizmu nigdzie nie było.
Kazimierz Netka
Proszę, czytaj również na portalu: Pulsarowy.pl
