Fot. Kazimierz Netka.

Handel lekami jest trzecią najbardziej dochodową działalnością na świecie

Musi być IV etap oczyszczania. Bo z powodu skażenia środowiska zwiększa się nasza lekooporność. Leki antykoncepcyjne wpływają na feminizację ryb

Fot. Kazimierz Netka.

Gdy Gdańsk w XIX wieku pogrążał się w cholerze, na pomoc jego mieszkańcom pośpieszyli ludzie z terenów znajdujących się na wschód, na południe i na południowy zachód od dzisiejszej stolicy województwa pomorskiego i stolicy Żuław Gdańskich. Urodzony w mieście Świecie na Kociewiu nadburmistrz Gdańska Leopold Winter, oraz inżynier Edward Wiebe ze Stalewa niedaleko Malborka na Żuławach, dokonali gruntownej zmiany zaopatrzenia Gdańska w wodę, której zły stan sprzyjał rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych. Leopold Winter rozpoczął też głębszą edukację mieszkańców Gdańska. W efekcie, wkrótce po zwodociągowaniu Gdańska, poprawie pozbywania się ścieków, w II połowie XIX wieku epidemię cholery udało się w Gdańsku opanować.

Fot. Kazimierz Netka.

Jak widać od zdrowej, czystej wody nasze zdrowie zależy. Tak jest do dzisiaj. O tym właśnie była mowa w poniedziałek, 9 listopada 2026 roku, podczas konferencji naukowo – technicznej pt. „Wpływ gospodarki ściekowej na człowieka i środowisko”, zorganizowanej przez Komitet Naukowo-Techniczny ds. Ochrony Zdrowia i Ochrony Środowiska oraz Pomorską Radę FSNT NOT w Gdańsku.

– Celem konferencji jest popularyzacja wiedzy na temat wpływu gospodarki ściekowej na zdrowie człowieka i stan środowiska, a także wymiana doświadczeń pomiędzy przedstawicielami nauki, administracji, samorządów, sektora wodociągowo – kanalizacyjnego i edukacji – napisała w zaproszeniu mgr inż. Paulina Orłowska – główny specjalista ds. zarządzania projektami w Pomorskiej Radzie Federacji Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych Naczelnej Organizacji Technicznej (PR FSNT NOT) w Gdańsku.

Fot. Kazimierz Netka.

Mieliśmy przyjemność przysłuchiwać się wykładom naukowców na tej konferencji. Okazuje się, że wiedza przyniesiona z obszarów na wschód, na południe i na południowy zachód od Gdańska po I oraz po II wojnie światowej owocuje i jest bardzo cenna. Przedstawili ją reprezentanci świata nauki – następcy np. twórców Akademii Lekarskiej w Gdańsku, dzisiaj Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, Politechniki Gdańskiej, czy współtwórcy poprzedniczek Uniwersytetu Gdańskiego, w tym Międzyuczelnianego Wydziału Biotechnologii.

Inauguracji konferencji i powitania gości, dokonała Hanna Zych-Cisoń – przewodnicząca Komitetu Naukowo-Technicznego ds. Ochrony Zdrowia i Ochrony Środowiska:

Fot. Kazimierz Netka.

– witając przybyłych także w imieniu prof. Bożenny Kawalec-Pietrenko – prezes PR FSNT NOT w Gdańsku oraz w imieniu Waldemara Cezarego Zielińskiego – sekretarza PR FSNT NOT W Gdańsku:

– Witam państwa bardzo serdecznie na kolejnej konferencji Komitetu ds. Ochrony Zdrowia i Ochrony Środowiska działającego w ramach Naczelnej Organizacji Technicznej, Pomorskiej. Dzisiejszy temat to wpływ gospodarki ściekowej na człowieka i środowisko. – mówiła przewodnicząca Hanna Zych-Cisoń, prowadząca konferencję. Poprosiła zgromadzonych o uczczenie osób, które zmarły w wyniku zamachu w Krakowie:

Ponieważ w sobotę dotknęła nas wszystkich tragedia ogólnopolska, zamach terrorystyczny, bardzo Państwa proszę o powstanie i uczczenie minutą ciszy zarówno osoby, które ucierpiały w tym ataku, jak i ich bliskich.

Oto ciąg dalszy wystąpienia pani przewodniczącej:

– Naszą konferencję zaszczycił dzisiaj pan wicewojewoda Emil Rojek. Bardzo dziękuję. Patronatem honorowym konferencję objęła Wojewoda Pomorska, również Marszałek Województwa Pomorskiego, ale też Gdańskie Towarzystwo Naukowe, które reprezentuje dzisiaj pan profesor Marek Wesołowski. Również patronatem objęło Centrum Edukacji Nauczycieli. Ponieważ konferencja ma charakter taki prowokujący pewne problemy, porusza zupełnie nowe sprawy, to Centrum Edukacji Nauczycieli jest dla nas również bardzo ważnym partnerem. Nie będę wyczytywać wszystkich znamienitych gości i uczestników dzisiejszej konferencji, ale pozwolę sobie przywitać też bardzo serdecznie Panią Rektor Marzenę Podgórską z Gdańskiej Akademii Medycznej Nauk Stosowanych, z którą planujemy rozwijać kolejne też tematy związane z naszym komitetem.

Tak jak powiedziałam, celem konferencji jest przede wszystkim popularyzacja pewnych tematów. Jak Państwo widzicie w programie, mieliśmy zaczynać od tematu związanego z holistyczną perspektywą zdrowia publicznego, bo Komitet tym się zajmuje, zdrowiem szeroko pojętym, zdrowiem nie tylko człowieka, ale zdrowiem związanym i ze zwierzętami i z roślinami, ogólnie ze środowiskiem, które nas otacza – i jak wpływa na zdrowie człowieka.

Zdrowie to taki mój też ulubiony temat, podkreślę, zależy ono w dużej mierze od nas samych, od profilaktyki, którą stosujemy, od naszego domu rodzinnego, bo nie wychowamy dziecka zdrowo, jeżeli sami nie świecimy przykładem. Szkoła jest niezwykle ważnym elementem, ale właśnie też samorząd, czyli zgodnie z tym, co pani minister zdrowia mówi, lokalnie starajmy się pracować na rzecz zdrowia. Sejm ogłosił ten rok 2026, rokiem Stanisława Staszica, to 200 lat od jego śmierci. Staszic bardzo propagował naukę, powołał Polskie Towarzystwo Naukowe w Warszawie, zakupił budynek, w którym do dzisiaj jest siedziba PAN i przede wszystkim to jego hasło było: budujemy; patriotyzm to budowanie. Ja myślę, że hasło Młynarskiego: róbmy swoje, jest też bardzo zgodne z tym, czym się zajmujemy – powiedziała pani przewodnicząca Hanna Zych-Cisoń. – Bardzo proszę pana wojewodę o zabranie głosu.

– Szanowni Państwo, bardzo się cieszę, że mogę z państwem uczestniczyć w otwarciu tej konferencji – mówił Emil Rojek – wicewojewoda pomorski:

Fot. Kazimierz Netka.

 – Ja oczywiście nie będę mógł z państwem zostać przez całą konferencję, kolejne obowiązki mnie wzywają do Gdyni, potem znowu do Gdańska, natomiast z uwagi na to, że jest to obszar niezwykle ważny dla Pomorza, dla mieszkańców Pomorza, dla gospodarki Pomorza, to pani wojewoda zgodziła się przyznać patronat temu wydarzeniu. Środowisko jest wszystkim. Wszystko to, co nas otacza, poza wytworami człowieka jest środowiskiem i od kilkudziesięciu lat, myślę, że tak możemy powiedzieć, państwo polskie podejmuje wysiłki, żeby wdrażać praktykę obchodzenia się ze środowiskiem, z elementami związanymi ze zrównoważonym rozwojem. Jednym z tych elementów zrównoważonego rozwoju jest podejście do gospodarki wodnej, a zatem i gospodarki ściekami. Woda jako podstawowy element życia na ziemi jest niezwykle ważna.

My jako państwo, jako Pomorze, możemy cieszyć się dosyć dużymi zasobami wody, w szczególności wody podziemnej, szczególnie jako Trójmiasto, jesteśmy w pewnym sensie zalewani wodami podziemnymi, natomiast nie w całej Polsce tak jest. Wiele regionów cierpi na niedostatek wody pitnej i to w jaki sposób te regiony obchodzą się z wodą słodką, z wodą nadającą się do spożycia nabiera też walorów egzystencjalnych.

My jako Pomorze jesteśmy prekursorami, jeśli chodzi o kwestie sposobu radzenia sobie ze ściekami. Jesteśmy na pierwszym miejscu, jeśli chodzi o regiony w zakresie skanalizowania obszarów wiejskich. W zeszłym roku było to około 70 procent, wszystkich obszarów wiejskich, które są ujęte w systemie kanalizacji.

Oczywiście wyzwaniem jest to, jak te systemy budować, czy w formie rozproszonej, tak, rozwiązania lokalne, czy też sieciowe, które łączą się w jeden system kanalizacyjny, kanalizacji zbiorczej prowadzonej bezpośrednio do stacji, która pozwala na ponowne oczyszczenie i uzdatnienie, wprowadzenie do środowiska.

Jednym z wyzwań jest także charakter turystyczny naszego regionu. Wiele miejscowości ma charakter wybitnie turystyczny. Wezmę tylko jako przykład Władysławowo, które na co dzień w takim okresie jak teraz ma między 10 a 12 tysięcy mieszkańców, natomiast w okresie sezonu letniego liczba osób przebywających na terenie gminy Władysławowo wzrasta do 70 – 80 tysięcy. To znaczy, że nagle w ciągu tych 3 miesięcy mniej więcej objętość ścieków, która wpada do systemu i wymaga oczyszczenia wzrasta 7 – 8 razy.

To jest wyzwanie związane z tym, jak budować systemy kanalizacji, jak budować rozwiązania oczyszczania ścieków, aby gminy niewielkie, na przykład Władysławowo, ale też tak samo gmina Łeba, tak samo gmina Ustka, czyli miejscowości, gminy, które nie są ani zasobne finansowo, ani też wydaje się, że nie ma takiej akceptacji społecznej, żeby duże ilości pieniędzy wydawać na systemy związane z gospodarką odpadami czy oczyszczeniem ścieków, jednak nadąża za tymi potrzebami związanymi z turystyką.

Myślę, że kolejnym już wyzwaniem, o którym tylko chciałem wspomnieć, jest oczywiście nowa dyrektywa ściekowa, która od 1 stycznia zeszłego roku weszła w życie i nakłada obowiązki, na które mamy, no powiedzmy, łącznie, w tej chwili już 9 lat, może nawet mniej, bo do końca 2035 roku, musimy wdrożyć te rozwiązania, które dotychczas były uważane za może nadmierne, jeśli chodzi o wymagania, natomiast będą wymagały znowu gruntownego przemodelowania naszego myślenia o tym, naszego, mam na myśli administracji samorządowej, administracji rządowej, w jaki sposób planować, projektować systemy, w jaki sposób projektować rozwiązania już z samym oczyszczeniem ścieków, żeby to spełniało wymagania prawa i zaspokajało te potrzeby, które i społeczeństwo i sytuacja od nas wymaga.

Życzę Państwu udanej konferencji, inspirujących rozmów, sieciowania się, budowania relacji, to potem też bardzo procentuje Państwa pracę, pracę naszej administracji, bo nagromadzenie w jednym miejscu tych specjalistów i osób, które pracują z gospodarką ściekową, pozwala na to, żeby jednak mnożyć te zasoby i budować swoje nawzajem kompetencje, łącząc kontakty i dzieląc się tymi swoimi doświadczeniami. Wszystkiego dobrego i inspirujmy się – zachęcał Emil Rojek – wicewojewoda pomorski.

– Ja jeszcze też chciałam dodać, że ta konferencja powstała też z rozmów pomiędzy rektorami Politechniki Gdańskiej i Uniwersytetu Gdańskiego – powiedziała przewodnicząca Hanna Zych-Cisoń. – Wynikiem tego jest obecność wśród wykładowców dwóch pań profesorów z Uniwersytetu Gdańskiego i z Politechniki Gdańskiej, z czego jestem bardzo dumna, że te kobiety tutaj mówią, ważni są głosem, ale wszystkie pozostałe osoby też są oczywiście bardzo ważne i za to bardzo dziękuję, za włączenie się właśnie wielu osób i za taką odpowiedź na tak. Czy ścieki opowiadają historię naszego życia? Bardzo proszę panią profesor Anetę Łuczkiewicz, z Wydziału Inżynierii Lądowej i Środowiska Politechniki Gdańskiej.

Temat wykładu pani profesor brzmiał: „Epidemiologia oparta na ściekach: czy ścieki opowiadają historię naszego życia”

– Dziękuję bardzo za zaproszenie. Nawiązując do tych różnych spotkań, to muszę powiedzieć, że ja pochodzę z rodziny inżynierów i zawsze chciałam być inżynierem. Bardzo zainspirowała mnie przemowa noblowska Aleksandra Fleminga, który mówił o tym, że o lekooporności tak naprawdę – przypomniała prof. dr hab. inż. Aneta Łuczkiewicz:

Fot. Kazimierz Netka.

 – Podczas swojej przemowy noblowskiej w grudniu 1945 roku powiedział, że właściwie antybiotyk, który wynalazł, czyli penicylina, nie jest lekiem, który można przedawkować, ale dużo bardziej niebezpieczny jest, jeżeli go będziemy stosować w zbyt małych ilościach. Ponieważ stwierdził, że wskutek niewystarczającej ilości antybiotyków powstają bakterie lekooporne w laboratorium i że to samo się dzieje w tym organizmie.

Ja zainspirowałam się tym, ponieważ jak Państwo wiedzą, oczyszczanie ścieków to jest fantastyczna metoda wynaleziona w 1914 roku oparta na zasadzie czynnym, a to tak naprawdę są po prostu bakterie, naturalne bakterie, które po prostu przez inżynierów zmuszone troszeczkę albo zainspirowane dobrymi warunkami do lepszej pracy o oczyszczają nam ścieki. I właśnie pomyślałam sobie, że być może te bakterie również mogą przenosić lekooporność. I to była jakby moja historia związana właśnie z jednym zdrowiem i jak ja jako inżynier poniekąd zainspirowałam się i badałam różne rzeczy związane z lekoopornością.

Ja w ogóle chciałam troszeczkę zacząć od historii, od tego jak te systemy sanitarne były postrzegane w aspekcie epidemiologicznym. Otóż zaczęło się wszystko jeszcze zanim powstał Osad czyny, w 1854 roku, kiedy wybuchła epidemia cholery w Londynie. I ona miała taki bardzo szybki rozwój.

Fot. Kazimierz Netka.

Tam w ciągu pierwszych dni zmarło 127 osób i później w ciągu kolejnych miesięcy odnotowano ponad 600 zgonów. I właściwie pewnie wszystko potoczyłoby się tak jak zwykle, gdyby nie jeden człowiek, John Snow, który zadał bardzo nietypowe pytanie, a mianowicie zadał pytanie nie kto choruje, tylko jaka wspólna ekspozycja środowiskowa łączy te przypadki. Czyli zaczął się zastanawiać co tak naprawdę wspólnego, w jakim wspólnym środowisku, być może w jakim wspólnym środowisku żyją ci ludzie i to właśnie środowisko powoduje, że oni chorują. Oznaczał na mapie zgony, oznaczał na mapie pompy wody i wyjaśniał też różnego rodzaju przypadki nietypowe. I okazało się, że bardzo łatwo powiązał właśnie jakość wody z epidemią cholery (…).

Pozostałą część wykładu pani profesor Anety Łuczkiewicz oraz inne wykłady wygłoszone podczas konferencji, przedstawiamy na załączonych poniżej nagraniach wypowiedzi państwa wykładowców:

Zdrowie woda NOT wykłady wypowiedzi

Źródło nagrania: Kazimierz Netka

„One Health – holistyczna perspektywa zdrowia publicznego” – to tytuł wykładu, który wygłosiła pani profesor Ewelina Król – dziekan Międzyuczelnianego Wydziału Biotechnologii Uniwersytetu Gdańskiego i Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.

Fot. Kazimierz Netka.

– Dziękuję bardzo za zaproszenie to dla mnie ogromnie zaszczyt tutaj być, bo ja nie będę mówiła o ścieżkach, więc, szanowni państwo, ja jestem wirusologiem molekularnym, zajmuje się wirusami, o których już pani profesor trochę powiedziała. Jestem kierownikiem Zakładu Szczepionek Rekombinowanych i w zasadzie od ponad 20 lat moje badania skupiały się na dwóch aspektach jeżeli chodzi o wirusologię.

Fot. Kazimierz Netka.

Z jednej strony zajmujemy się opracowaniem potencjalnych szczepionek antywirusowych, a z drugiej strony próbujemy opracowywać i szukać związków, które mogą mieć zastosowanie jako leki i dzisiaj o tej perspektywie chciałabym powiedzieć w kontekście właśnie tych szczepionek i terapii, ale oczywiście parę słów o koncepcji. Tak naprawdę ta koncepcja mówi nam o tym, że nie możemy rozpatrywać zdrowia ludzi i zwierząt, środowiska osobno. Ta koncepcja zakłada, że w zasadzie te trzy obszary ze sobą współistnieją. I tak naprawdę myśląc o zdrowiu jakiegoś tego komponentu cały czas musimy myśleć w perspektywie tych dwóch pozostałych.

Fot. Kazimierz Netka.

Ta koncepcja One Health, a właściwie to to założenie, opiera się na trzech takich ważnych zasadach, czyli interdyscyplinarność.

Nie jesteśmy w stanie pracować i tworzyć nowych założeń, które wpisują się w tę koncepcję bez współpracy specjalistów z zakresu medycyny, weterynarii, biologii, epidemiologii i nauk środowiskowych.

Kolejne założenie to wczesne wykrywanie i profilaktyka, czyli to, co pani profesor też powiedziała. Badamy nawet w tych ściekach jak nowe patogeny albo nowe warianty mogą się pojawiać bo jest to szczególnie istotne jeżeli chcemy identyfikować nowe zagrożenia.

Fot. Kazimierz Netka.

No i oczywiście jest to trzecie założenie to globalna perspektywa, czyli interdyscyplinarna współpraca międzypodziałowa, międzygranicowa. No zależy nam na tym, bo tak naprawdę patogeny nie znają granic. Tak, one nie wiedzą, że jest tutaj już się kończy rejon i zaczyna się kolejny kraj, więc one sobie bardzo chętnie przechodzą między naszymi państwami.

W związku z tym taka współpraca międzynarodowa w celu przeciwdziałania zagrożeniom jest niezwykle istotna. Przykładem takiej koncepcji, znaczy przykładem chorób zakaźnych są przykładem wykorzystania koncepcji One Health w całej okazałości.

Fot. Kazimierz Netka.

Dlaczego? Dlatego, że choroby zakaźne istnieją w środowisku. I tak naprawdę wiele z chorób zakaźnych przenoszonych jest przez zwierzęta, a też wektory, takie jak komary i kleszcze, które w środowisku występują. Przykładem są zoonozy, czyli takie choroby, które są przenoszone ze zwierząt na ludzi też w zwierzętach, które są często naturalnymi rezerwuarami.

One się mutują i powstają nowe warianty chorób, które ze zdwojoną siłą uderzają w populację ludzi.

Fot. Kazimierz Netka.

Nie można rozpatrywać też chorób zakaźnych bez obserwacji, co się dzieje w środowisku, ponieważ zmiany klimatu, nasza mobilność z jednej strony oczywiście ułatwiają nam życie, ale z drugiej strony przyczyniają się do tego, że nowe choroby i nowe patogeny bardzo łatwo rozprzestrzeniają się pomiędzy granicami, mutują i pojawiają się nowe warianty.

Fot. Kazimierz Netka.

Nie tylko takie, które, które pochodzą z transmisji między ludźmi, ale też takie, które się przenoszą, są przenoszone ze zwierząt na ludzi i następnie tworzą się różne warianty, które są przyczynami pandemii i epidemii. Dwoma wirusami, którym ja się zajmuję, a który bardzo dobrze wpisują się w tę koncepcję One Health to jest wirus kleszczowego zapalenia mózgu i wirus zachodniego Nilu (…).

(Cała wypowiedź pani profesor Eweliny Król: w załączonym wyżej nagraniu)

„Od wykrywania do eliminacji mikrozanieczyszczeń – perspektywa One Water – One Health – taki tytuł miał wykład który wygłosiła pani profesor Sylwia Fudala-Książek z Wydziału Inżynierii Lądowej i Środowiska Politechniki Gdańskiej:

Fot. Kazimierz Netka.

– Miło mi wystąpić przed państwem i wrócić znowu do tematu ścieków, kontynuując temat, który rozpoczęła moja koleżanka Aneta Łuczkiewicz. Ja natomiast troszeczkę z innej strony właśnie od strony tej dyrektywy, która wchodzi w przyszłym roku – zapowiedziała profesor Sylwia Fudala-Książek. – Właściwie powinna być zaimplementowana do polskiego prawa. Skupię się na jednym jej elemencie, czyli przede wszystkim tym czwartym w stopniu oczyszczania, czyli tak naprawdę usuwania tych mikrozanieczyszczeń.

Fot. Kazimierz Netka.

Ja bym chciała odpowiedzieć na takie pytanie: Czy w ogóle jest to potrzebne? Bo koszty są bardzo wysokie wdrożenia, później eksploatacji. Zresztą jak wszystkie koszty obsługi takich obiektów, oczyszczalni, ścieków czy stacji uzdatniania wody.

No i proszę państwa dyrektywa została przyjęta w 2004 roku, wszystkie cele mają być osiągnięte w 2045 roku, czyli tak jak poprzednio ta dyrektywa. Ja będę tę poprzednią nazwała starą dyrektywą, a tę będą nazwała nową dyrektywą.

Fot. Kazimierz Netka.

Ma, że tak powiem taki długi okres jakby wdrażania, osiągania tych celów i ma bardzo wiele niezwykle istotnych elementów, tak które mają jakby lepszy wpływ, wznoszą jakość w środowiskach, a tym samym jako już w nasze życie. Bo te wszystkie elementy się znakomicie wpisują. My dzisiaj bardzo mocno skupimy się na tym czwartym stopniu. Nie będę mówić o pozostałych elementach.

No i tutaj też wchodzi do zdrowie publiczne, o którym już dzisiaj trochę było powiedziane. Ja nie będę się tak bardzo na nim skupiać, ale będę nawiązywać gdzie to jest niezwykle istotne.

Fot. Kazimierz Netka.

Poprzednia dyrektywa ściekowa, która nadal obowiązuje, bo wejście w polskim prawie to ma być 31 lipiec 2027, więc do tego czasu obowiązuje nas cały czas stara dyrektywa – tam ten cen był główny jeden: ochrona środowiska. Teraz mamy ochronę środowiska, ochronę zdrowia i ograniczoną emisję gazów cieplarnianych, dostępność informacji w społeczeństwie i przejrzystość. No i bezpieczeństwo zarządzania w sektorze, bo wiemy, że są to obiekty strategiczne.

Fot. Kazimierz Netka.

No i co to są te mikrozanieczyszczenia? Może zacznę od początku. Tak już dzisiaj dużo o tym było powiedziane. No to jest nic innego jak pozostałości leków, kosmetyków, środków czystości takiej ochrony osobistej, chemii codziennego użytku, które państwo używacie. No i wiele innych bo tu jeszcze wchodzą w pestycydy, biogeny i tak dalej. Te pozostałości to mikro zanieczyszczenia. W konsekwencji pojawiają się wodach i w ściekach.

Fot. Kazimierz Netka.

Dlaczego je nazywamy mikrozanieczyszczeniami? Bo ich stężenia tak naprawdę są niewielkie, śladowe i my je oznaczamy w takich wartościach jak mikrogramy na litr, czyli teoretycznie wcale niedużo, skoro w ściekach surowych azotanów może być nawet 120 100 mg na litr (cała wypowiedź pani profesor Sylwii Fudala-Książek: w nagraniu powyżej).

Rolę Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w projektach środowiskowych na obszarze województwa pomorskiego przedstawił Rafał Węglarek – dyrektor ds. Ochrony Środowiska, WFOŚiGW w Gdańsku:

Fot. Kazimierz Netka.

– Zostałem poproszony dzisiaj, żeby przedstawić informacje na temat działalności Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Gdańsku. Tak naprawdę my jesteśmy jednym z 16 Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska. W każdym województwie działa taki Fundusz Ochrony Środowiska – mówił dyrektor Rafał Węglarek. – Dodatkowo jeszcze mamy centralny organ, czyli Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska. Te wszystkie 17 instytucji tworzy naczynia połączone i tworzy system finansowania ochrony środowiska w Polsce

Fot. Kazimierz Netka.

Jeżeli chodzi drodzy państwo o naszą działalność, tak naprawdę tutaj w tym punkcie, w tym nagłówku jest wymieniona pierwsza nasza działalność, pierwsza nasza czynność jaką wykonujemy, finansujemy.

Fot. Kazimierz Netka.

Drodzy państwo, finansujemy różnego typu działalności, różnego typu działania, działania zarówno inwestycyjne wykonywane np. przez gminę, przez różnego typu spółkę komunalną, spółkę miejską, ale i również finansujemy szereg działalności w zakresie tzw. zadań nieinwestycyjnych. (cała wypowiedź pana dyrektora Rafała Węglarczyka – w nagraniu powyżej, cz. II).

„Nowopojawiające się zanieczyszczenia w środowisku i ekologiczne / toksykologiczne konsekwencje ich obecności” – to temat wykładu, który zaprezentowała pani profesor Anna Białk-Bielińska – prodziekan Wydziału Chemii Uniwersytetu Gdańskiego:

Fot. Kazimierz Netka.

– Dzień dobry, witam wszystkich Państwa bardzo serdecznie. Na samym początku chciałabym ogromnie podziękować za zaproszenie na tę dzisiejszą konferencję. Czuję, Szanowni Państwo, że jestem we właściwym miejscu, wśród ludzi, których interesują te same problemy środowiskowe, które mnie trapią tak naprawdę od 20 lat i niezwykle podzielam również opinie, zdania, przemyślenia, z którymi podzieliły się z Państwem moje przedmówczynie – podkreśliła pani profesor Anna Białk-Bielińska. – Postaram się w tym dzisiejszym moim wykładem dopowiedzieć kilka kwestii odnoszących się właśnie do zagrożeń wynikających z obecności nowopojawiających się zanieczyszczeń w środowisku.

Fot. Kazimierz Netka.

Przede wszystkim chciałabym odnieść się do tego, czym są te nowo pojawiające się w zanieczyszczeniu środowiska. Szanowni Państwo, przede wszystkim mamy jakby kilka definicji, które można odnaleźć w literaturze, funkcjonujące i odnoszące się do tego terminu.

Fot. Kazimierz Netka.

Natomiast taki najprostszy, podstawowy, od którego wszystko się zaczęło, to podział taki w odniesieniu do zanieczyszczeń, które podlegają regulacjom prawnym, odnoszące się do dioksyn, do wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych czy takich jak pestycydy czy PCB, na których mamy już dość sporo regulacji, rozporządzeń mówiących o tym, jaka jest konieczność i częstotliwość ich monitorowania w różnych komponentach środowiska, w przeciwieństwie do nowo pojawiających się zanieczyszczeń środowiska, które wcale nie pojawiły się w tym środowisku niedawno, one są obecne w środowisku od dawna, ale rozwój technik analitycznych doprowadził do tego, że rzeczywiście i jakby stan wiedzy, przemyślenia wielu naukowców do tego, że zaczęto o nich też mówić i dyskutować i jeszcze do niedawna, co dzisiaj już wybrzmiewało, tak naprawdę tych uregulowań prawnych można powiedzieć, że nie było.

Fot. Kazimierz Netka.

Jakie są to związki? Są to różnego rodzaju zanieczyszczenia, jak możecie Państwo zobaczyć, od wspomnianych już dzisiaj substancji per- i polifluoroalkilowych, jak pozostałości farmaceutyków, ale także pochodnych talanu, bisfenolu A i jego alternatyw, które są powszechnie również w chwili obecnej stosowane poprzez środki higieny osobistej i surfakanty, czy też detergenty, które są stosowane w naszym życiu codziennie. Tym samym liczba tych związków, jak możecie się państwo domyślać, jest ogromna i obejmuje szereg różnego rodzaju związków pochodzących tak naprawdę z naszego życia codziennego, z codziennego funkcjonowania i obejmują one właśnie te substancje, o których powiedzieliśmy, włączając w to także mikro- i nanoblasty.

Fot. Kazimierz Netka.

Fot. Kazimierz Netka.

Co do definicji, mówi się, że są to związki, które właśnie nie są powszechnie monitorowane w środowisku, ale mogą się do niego przedostawać i istnieją odpowiednie przesłanki, które mogą mówić o tym, że są to związki stwarzające zagrożenie zarówno dla środowiska, dla organizmów żyjących w środowisku, jak i także dla zdrowia człowieka.

Spośród różnych tych nowo pojawiających się w zanieczyszczeniu środowiska dzisiejszą państwa uwagę chciałabym skupić na pozostałościach leków. Cudownie nie kontaktowałyśmy się z moimi przedmówczyniami, paniami, które prezentowały wcześniejsze wykłady.

Fot. Kazimierz Netka.

Pięknie przedstawiony został stan wiedzy czy zagrożenia wynikające z obecności związków, o których sporo się mówi, czyli tzw. pifasów. Dlatego uzupełnieniem tych informacji, a ważnych w kontekście nowej dyrektywy ściekowej, są właśnie pozostałości leków.

Dlaczego one? Przede wszystkim dlatego, że są to związki, które są aktywne biologicznie i zostały właśnie zaprojektowane tak, aby wywierały konkretny efekt terapeutyczny, konkretny efekt biologiczny w bardzo małych dawkach. Są oczywiście powszechnie stosowane zarówno w medycynie człowieka, w weterynarii, ale i także bywały, bywają stosowane nie tylko w celach leczniczych, profilaktycznych, ale również jako symulatory wzrostu. W związku z czym można powiedzieć, że w sposób ciągły są one praktycznie stosowane, a jednocześnie wprowadzane do środowiska (…).

(cała wypowiedź pani profesor Anny Białk-Bielińskiej jest w nagraniu, cz. II, powyżej).

Wkład programu Fundusze Europejskie dla Pomorza 2021-2027 w bezpieczny dostęp mieszkańców Pomorza do dobrej jakości wody – dr Adam Mikołajczyk – dyrektor Departamentu Rozwoju Gospodarczego i Przestrzennego, Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego; Adam Kałduński – Departament Rozwoju Gospodarczego i Przestrzennego, Urząd Marszałkowski Województwa Pomorskiego:

Fot. Kazimierz Netka.

– Chcę państwu pokazać pewne mapy zdarzeń, które się dzieją teraz i to co nas czeka za rogiem i też pewnie refleksje jeżeli chodzi o w ogóle przyszłość, kolejną perspektywę finansową, o której teraz trwa dyskusja bardzo bardzo. Natomiast muszę zacząć od tego, zawsze od tego zaczynam, że moja instytucja: samorząd województw, moje szefostwo, marszałek, zarząd województwa tak naprawdę jeżeli chodzi o gospodarkę wodną i wodno-ściekową nie ma dzisiaj z prawnego punktu widzenia kompetencyjnego administracyjnego, z punktu widzenia kreowania dokumentów merytorycznych, niestety nic do zadawania, czyli nie funkcjonujemy w tym systemie, ale to jest bardzo ważne, ponieważ tak naprawdę rolą samorządu województwa jest wnieść jakiś wkład finansowy w rozwiązywanie problemów, na które systemowo wpływu nie ma. I to wbrew pozorom jest duża komplikacja – mówił dr Adam Mikołajczyk – dyrektor Departamentu Rozwoju Gospodarczego i Przestrzennego, Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego.

Jak państwo wiecie, kiedyś było trochę inaczej. Teraz to się zmieniło. W związku z tym zadania z działalności samorządu województwa w aspekcie takim finansowym są działaniami przyczynkarskimi. Ważnymi, ale przyczynkarskimi. Tak naprawdę jedynym narzędziem, instrumentem, którym dysponuje samorząd województwa, to jest możliwość dedykowania pewnej części w pewnej części środków z programów europejskich, które znowu w pewnej części, mniejszościowej, są zarządzane z poziomu regionu na temat zwykle związany z gospodarką wodną, dostępem do wody, jakością wody czy w ogóle infrastrukturą komunalną zorientowana na oczyszczalnie ścieków na na zaopatrzenie w wodę.

Fot. Kazimierz Netka.

Nigdy ta tematyka nie będzie jedynym zadaniem, które trzeba zaadresować w ramach tych różnych strumieni finansowych.

Natomiast ja tak sobie policzyłem bardzo zgrubnie, bardzo pobieżnie, że przez ostatnie 20 lat funkcjonowania głównie w oparciu o fundusze zewnętrzne – to też jest duże wyzwanie, duże pytanie czy tak dalej się da – ale głównie w oparciu o funkcjonowaniu funduszy europejskich na Pomorzu zainwestowaliśmy czy przeszło przez pana z województwa, trafiło do beneficjentów, do samorządów, do spółek komunalnych, myślę, że to jakieś 10 miliardów złotych na gospodarkę wodną i wodno-ściekową przez 20 i to się wydaje dużo.

Ale się okazuje, że za to ogromne pieniądze my tutaj, ale także Polska skali całego kraju to nie rozwiązała problemów, które miała rozwiązać i troszkę wybiegnę; bo oczywiście nie wiemy ile będzie pieniędzy w przyszłym rozdaniu w naszym programie regionalnym, my wiemy jakie są ustalenia polityczne. Wiemy jakie są ustalenia takie roboczo – metodologiczne i w oparciu o te ustalenia mogę państwu dzisiaj powiedzieć, że nasz budżet tego pomorskiego programu to będzie 1 miliard euro albo 2 miliardy euro, czyli rozstrzał dzisiaj w tej dyskusji jest mniej więcej w takiej skali.

No to jest różnica. Natomiast załóżmy, że to jest 2 miliardy euro, czyli idziemy, udaje się wszystkie nasze jakby postulaty, priorytety zrealizować i wychodzimy na swoje 2 miliardy euro i znowu nikt tego dokładnie nie policzył. To są pewne szacunki. To są pewne przymiarki, ale z nich wynikać może, że żeby w ciągu najbliższych lat, dziesięciu, zaspokoić potrzeby, liczone bardzo skromnie w obszarach dwóch: gospodarki wodnej i wolnościowej, to należałoby dwa takie programy, czyli dwa razy zainwestować wyłącznie w tę jedną dziedzinę, wyłącznie. To jest perspektywa regionalna.

Oczywiście podobna prawdopodobnie perspektywa jest jeżeli spojrzymy na to wskaźnik krajów. Dlaczego ja to mówię? Nie po to żeby proszę państwa zniechęcać, żeby tutaj generować kolejne parametry i zadania jakby do do rozwiązania, bo powinniśmy ambitnie patrzeć na to zagadnienie. Tylko to oznacza, że bez stworzenia innych mechanizmów finansowych, innych maszyn inwestycyjnych, tego problemu nie dogonimy.

Dlatego też dla mnie to dzisiejsze spotkanie jest inspirujące, kiedy mowa była wcześniej o problemie regulacyjnym w pomysłach. To znaczy rzeczywiście dalej finansowanie publiczne wyłącznie nie jest w stanie dogonić tego króliczka – mówił dr Adam Mikołajczyk – dyrektor Departamentu Rozwoju Gospodarczego i Przestrzennego, Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego.

(fragment wykładu pana doktora Adama Mikołajczyka – w nagraniu powyżej, część II).

Kazimierz Netka

Proszę, czytaj również na portalu: Pulsarowy.pl