Fot. Kazimierz Netka.
Inspekcja Sanitarna jest jak latarnia morska
Wystarczy jeden, by „zepsuł” powietrze w promieniu co najmniej 30 metrów. Odbiera zdrowie, a nawet życie nie tylko temu, kto go używa, ale również razi tych, którzy znajdują się obok. Tak oddziałuje na nas jarzący się papieros (tytoniowy jak i w płynie), z którego dym, opary „wciąga” do płuc nasz sąsiad, ojciec, matka, dziecko czy zupełnie nieznana osoba, nierzadko w miejscu, w którym palenie papierosów nie jest dozwolone, na przykład na peronach, na przystankach, w pociągach, a także w szkołach i o zgrozo, nawet na terenie placówek służby zdrowia.
Fot. Kazimierz Netka.
Dziecko… Skąd się biorą u nawet siedmiolatków chęci palenia papierosów? Jak temu zapobiec? Jak zapobiegać temu nałogowi, jak się od niego uwolnić? Wiele do zrobienia mogą mieć szkoły. Mówiono o tym w Gdańskim Uniwersytecie Medycznym, 16 kwietnia 2026 roku, na konferencji pt. „Stacja Zdrowie: Szkoła wolna od nikotyny”.
Fot. Kazimierz Netka.
Po tym sympozjum, o ustaleniach, dokonaniach opowiedzieli: doktor nauk medycznych Paweł Grzesiowski – główny inspektor sanitarny oraz doktor habilitowany nauk medycznych Łukasz Balwicki, profesor Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, krajowy konsultant w dziedzinie zdrowia publicznego.
– Witam państwa bardzo serdecznie i chciałbym przede wszystkim podziękować organizatorom, którymi jesteśmy my, czyli Główny Inspektorat Sanitarny i cała Inspekcja Sanitarna, ale przy wydatnej pomocy wsparciu Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego oraz Urzędu Miejskiego w Gdańsku – mówił dr. n. Med. Paweł Grzesiowski – główny inspektor sanitarny:
Fot. Kazimierz Netka.
– Chcielibyśmy tą konferencją wesprzeć i otworzyć program, który będzie miał kolejne stacje, bo ta stacja z tytułu tej konferencji to jest stacja docelowa.
Zdrowie jest naszym celem. Zdrowie publiczne, zdrowie naszych obywateli, ale poszczególne przystanki, te stacje pośrednie, to będą te problemy, które dzisiaj uważamy za najpoważniejsze kwestie zdrowia publicznego, a więc kwestie uzależnień, kwestie problemów odżywiania, problemów uzależnienia od smartfonów czy problemy zdrowia psychicznego i współczesne oblicze samotności, bo wiemy również, że to jest ogromne zagrożenie zarówno wśród młodych ludzi, jak i wśród seniorów, a więc tych stacji będzie więcej.
Tych konferencji będzie więcej. Będziemy szukali partnerów właśnie wśród uczelni, wśród samorządów po to, żebyśmy rozmawiali o wspólnych problemach, o tym, jak te problemy rozwiązywać.
Fot. Kazimierz Netka.
Dzisiejsza konferencja była poświęcona w głównym swoim temacie nikotynie i szkołom, czyli problemowi uzależnienia od nikotyny dzieci i młodzieży. Przedstawialiśmy tu różne obszary, różne również statystyki. To zjawisko niewątpliwie rośnie, a jednym z mechanizmów tego wzrostu jest bardzo duża atrakcyjność nowych, tak zwanych środków, nowych sposobów dostarczania nikotyny do organizmu, czy to w postaci wapowania, czy w postaci podgrzewania, czy w postaci saszetek, czy jeszcze innych produktów, najrozmaitszych produktów, które dają możliwość dostarczenia nikotyny do organizmu.
Ja chciałbym tu bardzo podkreślić jako lekarz, nie jako inspektor sanitarny, że nikotyna z punktu widzenia medycznego jest związkiem psychoaktywnym i oddziałuje na mózg w podobny sposób jak alkohol, jak amfetamina czy kokaina.
Nie wolno zatem myśleć o nikotynie jako o łagodnym środku poprawiającym koncentrację.
Tak jest to często przedstawiane, że nikotyna na chwilę pobudza krążenie, zwiększa ciśnienie, ale pamiętajmy: jest to ośrodek o działaniu w skrócie mówiąc: narkotycznym, o działaniu, które również bardzo szybko wywołuje uzależnienie, czyli przymus brania, a więc to są te skutki, których byśmy chcieli bardzo uniknąć, szczególnie u dzieci i młodzieży, dlatego że ich mózg w okresie rozwojowym eksponowany na nikotynę będzie gorzej przyswajał wiedzę, będzie trudniej o koncentrację, będzie łatwiej o agresję, będzie dużo łatwiej również o inne uzależnienia. Bo mamy na to dowody naukowe, że ci, którzy zaczynają od nikotyny, kończą często na twardych środkach psychoaktywnych.
A więc dziś rozmawialiśmy o tym, jakie programy, jakie możliwości, jakie pomysły mamy na szkołę wolną od nikotyny.
Ja mogę zadeklarować tu publicznie, że Inspekcja Sanitarna zrobi wszystko, co jest ustawowo możliwe, aby te programy wzmacniać, aby inicjatywę szkoły wolnej od nikotyny rozpowszechniać i wspomagać – zapewnił minister Paweł Grzesiowski.
– Jest mi niezmiernie miło, że mogę wesprzeć Inspekcję Sanitarną w tym, co dla mnie jako naukowca było zawsze celem działań, czyli żeby świadomość o tym, że wyroby tytoniowe oraz inne wyroby nikotynowe oraz inne wyroby nikotynowe wszystkie wyroby, które zawierają nikotynę, zostały uznane za wyroby szkodliwe – powiedział prof. Łukasz Balwicki, kierownik Zakładu Zdrowia Publicznego i Medycyny Społecznej GUMed. i jeden z autorów tej broszury edukacyjno informacyjnej dla dyrektorów szkół ”Szkoła wolna nikotyny” wydanej właśnie przez Państwową Inspekcję Sanitarną:
Fot. Kazimierz Netka.
Takie wyroby, na których nie ma miejsca w szkole. Dość już relatywizowania, mówienia właśnie o jakimś lekkim środku pobudzającym czy rekreacyjnym w używaniu nikotyny, bo takie też określenia się pojawiają.
Szkoła nie jest miejscem dla substancji niebezpiecznych, jaką właśnie jest nikotyna.
Ten poradnik, który opracowaliśmy, właśnie ma pomóc dyrektorom zrozumieć, ale także dostarczyć im praktyczne narzędzia do tego, żeby ta idea stała się rzeczywiście faktem, żeby na terenie szkoły nie była możliwość posiadania, używania wyrobów nikotynowych nie tylko przez uczniów, ale to, co podkreślaliśmy, cała społeczność powinna być objęta tymi samymi zasadami. Także nauczyciele, dyrektorzy, pracownicy administracyjni, rodzice czy osoby odwiedzające.
Tylko kompleksowe podejście obejmujące właśnie całą społeczność, obejmującą edukację, wsparcie, w rzucaniu, rozstawaniu się z nałogiem, ale także działania dyscyplinujące: zmiany regulaminów, statutów czy wprowadzenie monitoringu, czy specjalistycznych czujek – to wszystko umieściliśmy tutaj, w tym poradniku, korzystając z najlepszych dowodów, podpierając się właśnie dowodami dostarczonymi chociażby przez Światową Organizację Zdrowia.
Te wszystkie tutaj rady zamieściliśmy, mając nadzieję, że dyrektorzy właśnie nie tylko w Gdańsku gdzie się spotykamy, ale w całej Polsce je wykorzystają.
Gdańsk jest oczywiście bliski naszemu sercu, bo tutaj wiele różnych inicjatyw się zadziało. Wiele testowaliśmy właśnie rozwiązań, ale dzięki temu możemy się nimi dzielić dla całej społeczności tutaj w Polsce. Tak że bardzo się cieszę i dziękuję panu ministrowi za zaproszenie do tego typu inicjatyw.
Cieszę się, że za takie jednoznaczne stanowisko: nie ma miejsca dla nikotyny w szkole. To jest trucizna. To jest toksyna dość relatywizowana – powiedział prof. Łukasz Balwicki, kierownik Zakładu Zdrowia Publicznego i Medycyny Społecznej Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.
– Czy do tych działań, które państwo rozpoczęliście nie warto byłoby zaangażować Policji Straży Miejskiej i innych tego typu służb? – zapytaliśmy. Ja wiem, że owoc zakazany bardziej smakuje no ale cos trzeba z tym zrobić.
– Dziękuję za to pytanie, bo ono pokazuje jedno z podejść. Podejście represyjne, rygorystyczne z użyciem no tak silnych służb, jak chociażby Policja czy Straż Miejska – powiedział dr n. med. Paweł Grzesiowski – główny inspektor sanitarny. – Pamiętajmy, że w Polsce nikotyna poniekąd jest dozwolona, poniekąd nie jest to środek zakazany na liście narkotyków. Tak jak prawda środki twarde, więc tu musimy znaleźć pewien sposób pośredni. Czyli dzisiaj możemy tylko zabronić i rygorystycznie wymagać przestrzegania tych zakazów, które są objęte ustawami i rzeczywiście dostęp, jeżeli chodzi o sprzedaż, o obrót tymi produktami jest zabroniony. W kodeksie karnym mamy odpowiednie artykuły, które pozwalają ukarać kogoś, kto sprzedaje młodzieży, kto dostarcza. Natomiast nie mamy narzędzi, ażeby spowodować na terenie szkoły, żeby dyrektor odpowiednim regulaminem te sprawy usankcjonował, więc to może być nasze działanie, bardziej – bym powiedział – miękkie, bardziej zachęta do tego i ten podręcznik, ta broszura jest po to też, żeby uświadomić dyrektorom, że oni powinni tym problemem się zająć.
Fot. Kazimierz Netka.
O ile dzisiaj jeszcze się nie zajęli, bo wiemy, że w wielu szkołach regulaminy przewidują tego rodzaju działania.
Ale pamiętajmy o tym, że policja czy czy inne służby, kiedy już uruchamiamy działania rygorystyczne, kiedy działamy represyjnie, to też będą budziły zawsze w drugą stronę pewien opór, więc musimy się też na to przygotować, że karać możemy tylko tych, którzy są recydywistami, którzy czerpią z tego zyski, którzy ewidentnie łamią prawo. Natomiast młodzież, która korzysta z tych elementów, z tych z podsuwanych tak naprawdę sposobów uzależnienia, no jednak staje się ofiarami, więc my nie możemy tych ofiar też jeszcze dodatkowo karać. One już są ukarane de facto przez to, że sięgają po środek toksyczny, więc my musimy im pomóc, a nie karać za fakt życia, więc tu musimy być też jednoznaczni i powinniśmy wspierać te wszystkie inicjatywy, które służą temu, żeby dzieci miały inne cele w życiu, żeby ich układ nagrody premiował sprawność, niezależność, wolność od nałogów, a nie uzależnienie od jakiejkolwiek substancji chemicznej czy czegoś innego, bo tak samo mówimy o smartfonach.
Dzisiaj smartfon jest porównywany do nikotyny do twardych narkotyków, ponieważ jego działanie na mózg jest bardzo podobne.
Uzależnienie od smartfona uszkadza mózg i tu musimy mieć pełną świadomość, że powinniśmy także postawić absolutną tamę temu, żeby dzieci na terenie szkół korzystały w sposób niekontrolowany przede wszystkim z mediów społecznościowych, bo nie chodzi nam o to, żeby ograniczyć dostęp np. do telefonu na lekcjach gdzie on jest potrzebny czy do tabletów. Niech one będą, tylko one mają mieć funkcję związaną z edukacją, a nie z obecnością w mediach społecznościowych – mówił minister Paweł Grzesiowski.
– Czy można wprowadzić zakaz posiadania papierosów w szkole? – zapytaliśmy, w związku z wcześniejszą zapowiedzią prof. Łukasza Balwickiego.
– Dzisiaj pamiętajmy, że dyrektor szkoły jest odpowiedzialny za bezpieczeństwo uczniów. Dziś mówiąc to, co tutaj i pan profesor powiedział i ja, że to są toksyny, to są substancje, które działają niekorzystnie na zdrowie – mówił dr n. Med. Paweł Grzesiowski – główny inspektor sanitarny. – Dyrektor jest zobowiązany je usunąć. Jeżeli ktoś rozpędzi szkodliwy gaz w szkole, dyrektorzy odpowiedzialny za bezpieczeństwo – jeśli to jest chlor, tak samo nikotyna, a więc musimy tutaj jasno to powiedzieć, że jeśli w szkole dopuszcza się do używania tych substancji, to znaczy, że dyrektor nie jest w stanie zapewnić bezpieczeństwa życia.
Ja rozumiem, że to nie jest wina dyrektora, że ktoś przyniósł sobie prawda urządzenie do wapowania, ale jego rolą jest wyeliminować takie urządzenie z terenu szkoły i to byśmy chcieli bardzo mocno podkreślić. Dyrektor powinien czy bezpieczeństwo dzieci na terenie szkoły. Proszę powiedzieć co by było, gdyby no okazało się, że jeden z uczniów ma butelkę wódki. Czy ktoś miałby w ogóle wahanie co z nią zrobić? A wahamy się co zrobić z jakimś urządzeniem do wapowania? No musimy być tu jednoznaczni: czy to jest alkohol, czy to jest nikotyna, czy to jest amfetamina – tak samo musimy do tego podejść. Tyle tylko, że no ramy prawne nie pozwalają nam uznać alkoholu i nikotyny za substancje narkotyczne. Tak, czyli nie są to środki zakazane – powiedział minister Paweł Grzesiowski.
Padło pytanie o dostępność broszury pt. „Szkoła wolna od nikotyny. Broszura edukacyjno – informacyjna dla dyrektorów szkół”, autorstwa prof. Łukasza Balwickiego i mgr Pauliny Dery z Zakładu Zdrowia Publicznego i Medycyny Społecznej Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.
– Dzisiaj jest inauguracja tej broszury – odpowiedział prof. Łukasz Balwicki:
Fot. Kazimierz Netka.
– Dzieliliśmy się z dyrektorami tym, co ona zawiera, jaką pomocą jest dla dyrektorów. Jest ona dostępna w formie wydrukowanej. Jest ona także dostępna online na stronie Głównego Inspektoratu Sanitarnego.
Tak że zachęcamy wszystkich dyrektorów, nie tylko tutaj z Gdańska, bo konferencja była transmitowana, na stronach głównego inspektoratu sanitarnego można ją śmiało pobrać i zacząć z niej korzystać – powiedział prof. Łukasz Balwicki.
Fot. Kazimierz Netka.
– A wersja papierowa w całej Polsce jest dostępna, bo do wszystkich stacji sanitarno – epidemiologicznych wysłaliśmy i w tej chwili Stacje będą przekazywały ją dalej do szkół w całej Polsce – dodała pani obecna na briefingu w Gdańskim Uniwersytecie Medycznym.
Czy warto było uczestniczyć w konferencji „Stacja Zdrowie: Szkoła wolna od nikotyny”? Oto jak brzmiała informacja, którą przed wydarzeniem przekazali nam red. Zbigniew Zawadzki – rzecznik prasowy Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Gdańsku; red. Izabella Krużyńska – specjalista ds. kontaktów z mediami, Sekcja ds. Kontaktów z Mediami Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego; red. Agata Kubel-Grabau, naczelniczka Wydziału Komunikacji Społecznej Głównego Inspektoratu Sanitarnego:
„Stacja Zdrowie” to cykl ogólnopolskich konferencji edukacyjnych organizowanych przez Główny Inspektorat Sanitarny. Pierwsza edycja wydarzenia pod tytułem „Szkoły wolne od nikotyny” odbędzie się 16 kwietnia 2026 r. na Gdańskim Uniwersytecie Medycznym (GUMed).
Fot. Kazimierz Netka.
Konferencja skierowana jest do dyrektorów i nauczycieli szkół ponadpodstawowych i podstawowych z województwa pomorskiego, którzy chcą skutecznie przeciwdziałać używaniu wyrobów nikotynowych przez młodzież oraz wzmacniać prozdrowotne postawy uczniów w swoich placówkach.
Podczas konferencji eksperci omówią aktualne wyzwania związane z używaniem nikotyny przez młodzież, zaprezentują skuteczne strategie profilaktyczne oraz praktyki pomocne w tworzeniu szkół wspierających zdrowie. Spotkanie będzie również przestrzenią do wymiany doświadczeń oraz budowania współpracy na rzecz zdrowia uczniów.
Fot. Kazimierz Netka.
Oto, jakie i czyje wystąpienia przewidywał program konferencji „Stacja Zdrowie: Szkoła wolna od nikotyny”:
Powitanie:
– dr n. med. Paweł Grzesiowski – główny inspektor sanitarny,
– prof. Michał Hoffmann – prorektor ds. klinicznych, Gdański Uniwersytet Medyczny,
– Paulina Piechna-Więckiewicz – podsekretarz Stanu, Ministerstwo Edukacji Narodowej
– Monika Chabior – zastępczyni prezydenta Miasta Gdańska ds. rozwoju społecznego i równego traktowania
– Jakub Szymański – przedstawiciel Ministerstwa Zdrowia
Prezentacje:
– Problem używania i postrzeganie wyrobów nikotynowych przez młodzież
i młodych dorosłych – badanie NIKO – dr hab. n. med. Łukasz Balwicki, prof. Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego
– Program edukacyjny „Tylko Pomyśl” – dr Olga Białobrzeska, Uniwersytet SWPS,
dr hab. Michał Parzuchowski, prof. Uniwersytetu SWPS
– Jak tworzyć szkoły wolne od nikotyny? – przedstawienie podręcznika – dr hab. n. med. Łukasz Balwicki, prof. Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego
– Program profilaktyczny „Spragnieni wrażeń” – dr n. med. Piotr Tomczyk – państwowy powiatowy inspektor sanitarny w Gdańsku
– WWW: wdech-wydech-wybór. Szkoły wolne od nikotyny i energetyków – kampania profilaktyczno-edukacyjna skierowana do szkół ponadpodstawowych w Gdańsku – Anna Tyrańska-Fobke, Fundacja Mango, GUMed
Fot. Kazimierz Netka.
– Poradzimy – oferta wsparcia dla młodzieży eksperymentującej z substancjami – Anna Rejkowska-Olszewska, Dział Profilaktyki Ośrodka Profilaktyki i Terapii Uzależnień w Gdyni.
Fot. Kazimierz Netka.
Uczestniczyliśmy w części końcowej tej konferencji. Oto kilka uwag zgłoszonych podczas dyskusji:
– Nasze działania są rozproszone. Mamy świetną okazje żeby zewrzeć szyki. Od września wchodzi przedmiot nauczania „Edukacja zdrowotna”;
– Inspekcja Sanitarna może przyjąć rolę koordynatora, pogodzić administrację rządową z samorządową;
– Programów jest tak dużo, że rywalizują ze sobą – powiedziała pani z Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Tczewie. – Zróbmy jeden wspólny program dotyczący szkodliwości nikotyny.
Podsumowania konferencji dokonał dr. n. med. Paweł Grzesiowski – główny inspektor sanitarny, mówiąc m.in. że Inspekcja Sanitarna jest jak latarnia morska.
Poniżej przedstawiamy nagranie wypowiedzi pana ministra Pawła Grzesiowskiego na zakończenie konferencji „Stacja Zdrowie: Szkoła wolna od nikotyny”:
dr n. med Paweł Grzesiowski GIS – wypowiedź
Źródło nagrania: Kazimierz Netka.
Organizatorami konferencji „Stacja Zdrowie: Szkoła wolna od nikotyny” byli: Główny Inspektorat Sanitarny i Gdański Uniwersytet Medyczny. Współorganizatorzy to: Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Gdańsku, Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Gdańsku, Urząd Miejski w Gdańsku.
Warto sobie uświadomić, że o konieczności odzwyczajenia ludzi od palenia papierosów, mówi się na świecie od wieków. Stosuje się też w tym celu różne sposoby, wprowadza zakazy. Efekty są, ale mizerne.
Kazimierz Netka
Proszę, czytaj również na portalu: Pulsarowy.pl